Virale zoonosen

Juist deze groep zoonosen is de laatste tijd veel in het nieuws. SARS en vogelgriep zijn enkele recente voorbeelden, maar al in 1885 werd een bekend geval van virale zoonose beschreven, Pasteur en de dolle hond. Welke virale zoonoses vormen een gevaar voor ons?


Hondsdolheid of het verhaal van Pasteur.

Hondsdolheid is een ziekte die de meeste mensen wel kennen, bijtende honden die je maar beter niet tegen kan komen. Hondsdolheid, ook wel rabies of Lyssa genoemd, wordt veroorzaakt door een virus (rhabdovirus). Hondsdolheid is al bekend vanuit de middeleeuwen, waar de ziekte een fataal en zeer ernstig ziekteverloop kende. De patient kreeg krampen en schokken, kon niet meer drinken en brak uiteindelijk in razernij uit waarbij de geinfecteerde weer anderen beet die op hun beurt ook weer ziek werden. Is hier de legende van de weerwolven door ontstaan?

Pasteur ontdekt vaccin
Pas in 1885 wordt er voor het eerst een vaccin/geneesmiddel beschreven tegen hondsdolheid.
De onderzoeker Louis Pasteur houdt zich dan bezig met het verzwakken van het virus om het als vaccin te kunnen gaan gebruiken, maar in 1885 komt er een doorbraak als Joseph Meisner, een negenjarig jongetje gebeten door hondsdolle honden, naar hem toe komt.
Pasteur vaccineert hem en hij herstelt zonder de ziekte te krijgen.

Niet alleen honden worden dol
Tegenwoordig is hondsdolheid goed te genezen mits men er tijdig bij is. De besmetting wordt opgelopen na een beet of krabwond van een besmet dier. Ondanks de benaming kan dit een groot aantal zoogdieren zijn, zoals honden, vossen, wolven, katten, wasberen en ook vleermuizen behoren tot de overbrengers. Na de beet zal het virus de hersenen aantasten. De incubatietijd is afhankelijk van de plaats van de beet maar duurt minstens 2 weken.
Het virus verplaats zich via de zenuwbanen naar het centrale zenuwstelsel.
De symptomen beginnen vaak met lichte koorts,malaise, hoofdpijn en verminderde eetlust, zere keel en misselijkheid, gevolgd door prikkelbaarheid, verhoogde spierspanning, overgevoeligheid voor fel licht en harde geluiden. Ook heeft men een jeukend, tintelend of koud gevoel bij de plek van de beet. In de beginfase kan met immunoglobulinen en rabiŽsvaccin de ziekte alsnog bestreden worden maar als men te lang wacht ontstaan er ernstige verlammingsverschijnselen, krampen die uiteindelijk een fataal verloop heeft. Gevreesd zijn met name de krampen van de slikspieren na het zien en/of drinken van water.

Hondsdolheid ook nu nog een gevaar
In Nederland is al tientallen jaren geen geval van menselijke hondsdolheid geconstateerd, maar werelwijd vergt hondsdolheid nog 40.000-70.000 doden per jaar, voor 80% in AziŽ (onder andere India) en Afrika. Ca 10 miljoen mensen worden per jaar wereldwijd na een beet profylactisch behandeld. Mensen kunnen zich preventief vooraf laten inenten tegen rabies
In 1996 werd voor het eerst bij een Britse vleermuis het vleermuizen-hondsdolheidvirus gevonden en in 2002 overleed een vleermuisenthousiast aan hondsdolheid na een beet, het eerste britse inheemse geval van hondsdolheid sinds bijna een eeuw.



Gekke koeie ziekte en Jacob-Creutzfeld


BSE is een afkorting van Bovine Spongiforme Encephalitis en is beter bekend als de gekke koeien ziekte. Eind vorige eeuw kon iedereen op TV de beelden zien van "gekke koeien" en niet veel later werd duidelijk dat niet alleen koeien slachtoffer werden van deze ziekte. Hoewel BSE hier verder besproken wordt is het eigenlijk geen virale zoonose omdat het niet door een virus maar door een prion wordt veroorzaakt.Een prion is een infectieus stukje eiwit.



BSE: een stukje geschiedenis
BSE lijkt een ziekte van de laatste jaren maar al in 1770 was er een beschrijving van een BSE-gelijkend ziektebeeld bij een schaap in Engeland, maar het duurde tot de 20ste eeuw voordat er meer bekend werd, een chronologisch overzicht:
  • 1920: Eerste beschrijvingen van menselijk spongiforme encepahlitis door Hans Creutzfelden Alfons Jacobs, waarmee gelijk de benaming creutzfeld-jacobs disease is verklaard.
  • 1982: Prusiner ontdekt dat de spongiforme encephalitis door Prionen wordt veroorzaakt.
  • 1985: Het eerste geval van Bovine Spongiforme Encephalaties (BSE) wordt geindentificeerd en aantonen van de relatie met dierlijk meel.
  • 1990: Een aantal landen gaan over tot een invoerverbod van vee uit Engeland, maar dat kan niet voorkomen dat ook in die landen later besmettingen met BSE worden geconstateerd.
  • 1997: Stanley Prusiner krijgt voor zijn onderzoek naar Prionen de Nobelprijs.


  • De ziekte zelf
    BSE tast bij runderen het centrale zenuwstelsel aan. Een van de symptonen is het ontstaan van kleine holtes in de hersenen van geinfecteerde runderen waardoor gedragsveranderingen en bewegingsstoornissen ontstaan waaraan het dier uiteindelijk sterft. De runderen kunnen de besmetting via het eten van besmet veevoer (o.a. gemaakt van kadavers) oplopen. Ook de mens kan dan een besmetting oplopen. Men spreekt dan niet van BSE maar van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob (vCJD).

    In Nederland is in 1997 voor het eerst een BSE geval bij een koe ontdekt en sinds die tijd zijn er tot 2004 71 gevallen aangetoond. Internationaal komt BSE het meest voor in Groot Brittanie (182643 gevallen sinds 1987). Er moet nog veel onderzoek worden gedaan naar BSE, een geneesmiddel is er (nog) niet en bestaat de enigste manier van bestrijding van de ziekte uit preventieve maatregelen, waaronder het niet meer vermengen van dierlijke producten in veevoeder.



    SARS: nieuw gevaar uit het oosten

    Eind 2002 werden in china 300 mensen ziek, waarbij uiteindelijk 30 mensen stierven aan de gevolgen van een acute vorm van longontsteking. De ziekte kreeg de naam SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome).

    Een dodelijke lekkernij
    In eerste instantie wist niemand waar deze ziekte vandaan kwam, maar ineenns liep iedereen met een mondmasker rond en werden gebouwen hermetisch afgesloten. De meeste ziektegevallen betroffen familieleden van zieken en verzorgend personeel uit ziekenhuizen. In April 2003 werd de veroorzaker gevonden, het coronavirus. Hetzelfde virus werd ook terug gevonden bij civitkatten, een (achteraf dodelijke)lekkernij in china. Naast China werden er ook mensen ziek in Hongkong en Vietnam, maar ook in Canada werden mensen ziek door SARS. In Nederland zijn nog geen gevallen bekend van SARS.

    De ziekte SARS
    De eerste verschijnselen van SARS lijken op die van een normale griep:
  • Plotselinge koorts van minimaal 38įC
  • Spierpijn
  • Hoofdpijn
  • Keelpijn
  • Droge hoest
  • Kortademigheid

  • De ziekte ontwikkeld zich verder tot een zware longontsteking met de mogelijk fatale afloop. De besmetting vind alleen plaats bij intensief contact zoals verzorgen van de patient. SARS verspreidt zich via lichaamsvloeistoffen en druppeltjes door de lucht (aerosolen).

    SARS veroorzaakte in eerste instantie veel paniek. Met name de hoge sterfte, de onbekendheid en de snelle verspreiding van het virus deed het ergste vrezen, maar inmiddels is de ziekte nu goed onder controle.



    terug naar de homepage
    .

    Meer over zoonosen
    .