De geschiedenis van de kerstkaart


Inhoudsopgave:
Inleiding.
Attenties in de oudheid.
De wenskaart: van liefdesuiting tot vakantiegroet.
De eerste kerstkaarten.
De drukkers ontdekken de kerstkaart.
Kerstkaart in massaproductie.
De victoriaanse kaarten.
Het ontstaan van de moderne kerstkaart.
De briefkaart als kerstkaart.
De eerste lichtkaarten.
Hallmark, het ontstaan.
De eerste wereldoorlog.
Kerstkaarten tussen 1920 en 1940.
De tweede wereldoorlog.
Kerstkaarten na 1945.
Kerstkaarten na 1960.
Kerstkaarten na 1970.
Kerstkaarten na 1980.
Kerstkaarten na 1990.
Kerstkaarten na 2000.
Presidentiele kerstkaarten.
Bronnen en informatie



Inleiding:.
De decembermaand betekend voor de postbezorgers topdrukte want iedereen verstuurt massaal kerstkaarten naar familie en kennissen. Niemand die zich eigenlijk afvraagt waarom, het is je immers bijgebracht door je ouders en later doe jezelf even hard mee aan deze toch wel mooie traditie. Maar hoe is deze traditie ontstaan, en blijft de kerstkaart nog wel bestaan of veranderd het kaartje straks in een digitale groet?

Attenties in de oudheid
Het geven van attenties is al bekend sinds de oudheid. De keltische-germaanse Dru´den gaven elkaar aan het begin van elk jaar een maretak (voor hen toen een helige plant).
De romeinen gaven elkaar tijdens de nieuwjaarsviering symbolische geschenken zoals een tak van een favoriete boom of voedsel uit je tuin, die ook wel Strenia werden genoemd. Het idee erachter was om met anderen te delen wat jij in overvloed had en dat zou de gever het komende jaar geluk brengen.
De meest bekende geschenken tijdens kerst zijn natuurlijk de door de drie koningen meegenomen geschenken, Mirre, Goud en Wierook.
In de Middeleeuwen werden op het Europese vasteland houtsnijwerken met religieuze kersttaferelen aangeboden aan geliefden of kasteelheren.

De wenskaart: van liefdesuiting tot vakantiegroet.
De eerste wenskaarten ontstonden in de 15e eeuw. Het waren meestal liefdesuitingen die aan het papier werden toevertrouwd.
Vanaf de 17e eeuw nam het versturen van wenskaarten snel toe, al was het nog wel voorbehouden aan de rijken omdat zowel de kaarten zelf als het versturen van de kaarten een kostbare zaak was.
Vanaf 1850 werd het versturen van wenskaarten voor meerderen haalbaar. Met name de wenskaarten en de valentijnskaarten werden zeer populair. Toen aan het einde van de 19e eeuw de machinale kaartproductie op gang kwam werden de ansichtkaarten goedkoper. Samen met de introductie van de postzegel werd de ansichtkaart bijna voor iedereen betaalbaar.
In Nederland begon de opmars van de wenskaart met de
briefkaart (zie afbeelding) die in 1871 werd ingevoerd en door de toenmalige PTT werd gemaakt. Al snel werden er door anderen plaatjes en illustraties opgezet die al snel de naam "ansichtkaarten" kregen.
Toen de PTT in 1892 zijn monopolie positie verloor ontstond er een ware rage van ansichtkaarten met allerlei illustraties. Op deze wijze kon men laten zien waar men verbleef tijdens (verre) reizen en vakanties. Rond 1900 had iedere koetsier prentbriefkaarten in zijn hoge hoed om die te verkopen aan zijn passagiers en ook op stations werden veel kaarten verkocht.

De eerste kerstkaarten
De Engelse tekenaar John Callcott Horsley maakte in 1843 de eerste kerstkaart met de pakkende tekst "A Merry Christmas and a Happy New Year to You.ö (Vrolijk Kerstfeest en een gelukkig Nieuwjaar voor u). De kaart werd gemaakt op verzoek van Sir Henry Cole, die, in navolging van de toen al populaire valtentijnskaarten, bedacht dat een voorbedrukte kerstkaart een mooie en snelle manier zou zijn om zijn vrienden de beste kerstwensen over te brengen.

Deze eerste kaart toonde een kerstviering van een gezin met aan de ene kant armen die voedsel kregen en aan de andere kant armen die kleren kregen. Het moraal was dat de kerstdagen ook een moment was om aan de armen te denken en deze ook te helpen.
Opmerkelijk was dat Charles Dickens in dat zelfde jaar het bekende "A Christmas Carol" schreef en waarin deze zelfde moraal ook werd beschreven. Waarschijnlijk had Callcot zich laten inspireren door Dickens.
Cole liet 1000 lithografisch afdrukken maken van de kaarten. Heden ten dage zijn er nog maar 50 van deze afdrukken over.
Het jaar erop werden er zelfs 25.000 kaarten verzonden ondanks kritische opmerkingen omtrent het feit dat op de eerste kerstkaarten toastende mensen elkaar gelukkig kerstfeest wenstten. Alcohol en een christelijk feest als kerstmis konden immers niet samen gaan.

De drukkers ontdekken de kerstkaart
Een jaar later produceerde W.C.T. Dobson een andere kerstkaart die de 'Spirit of Christmas' symboleerde. In 1848 produceerde W.M. Edgley kerstkaarten, waarop voor het eerst de term "holy" werd gebruikt. In het begin was het produceren van kerstkaarten een tijdrovend proces, waarbij middels zg chromolithografische druktechnieken de kaarten werden gemaakt. De introductie van de stoommachine zorgde ervoor dat het drukken van kerstkaarten aanzienlijk sneller en goedkoper ging.
Andere drukkers die kerstkaarten produceerden waren Charles Goodall & Son, Marcus Ward & Co. , De La Rue & Co, Raphael Tuck & Sons,


Kaarten van Charles Goodall.

kaart uit 1874.


Kaarten van De La Rue.


Kaarten van Raphael Tuck
Kaart uit 1882.
     


Kerstkaart in massaproductie.
In de Verenigde Staten begon de in Duitsland geboren drukker Louis Prang omstreeks 1875 met het massaal produceren van kerstkaarten. Deze kaarten waren zeer in trek bij het Amerikaanse publiek en het verzenden van kerstkaarten werd een feit.
Populair waren met namen de kaarten met sneeuwscenes, kerstbomen en religieuze afdrukken.
In 1881 produceerde Prang al 5 miljoen kerstkaarten per jaar.

Kaarten gemaakt door Louis Prang:
Ring the joybells - ring!Christ is born-our King!,1878 L. Prang & Co. Boston U.S.A.   A Happy Christmas!A Bright New Year!1878 L. Prang & Co. Boston U.S.   A Happy Christmas to You!1880 L. Prang & Co. Boston U.S.A.    1883 L. Prang & Co. Boston U.S.A.
Klik verder voor meer kerstkaarten van Louis Prang.



De victoriaanse kaarten
De victoriaanse kaarten vielen op door hun vele vormen en ontwerpen, en het materiaal wat werd gebruikt. Op de kaart stond een kerstgroet in de vorm van een gedicht of een vers.
In de jaren 1860 en 1870's, vond je op veel Victorianen kerstkaarten illustraties van kinderen als kleine volwassenen, met alle koketterie en bedrog van hun ouders. Kate Greenaway's afbeeldingen van kinderen siert vele Victoriaanse kerstkaarten. Andere ontwerpen bevatten landschappen (in alle vier de seizoenen), zeegezichten, bloemen, of dieren.
In 1850 verschenen voor het eerst kaarten met de kerstman. Ook het roodborstje is vaak terug te vinden op oude kaarten. Het roodborstje zou haar rode borst te danken hebben aan de bloedige doornen van de kroon van jezus.
kaart met roodborst gemaakt rond 1845

Religieuze kaarten verschenen voor het eerst in de jaren 1890. Kaarten met kerstbomen verschenen op kerstkaarten in de late 1890's.
    

Veel beroemde kunstenaars hebben bijgedragen aan het ontwerp van kerstkaarten. Ellen Clapsaddle was een zeer populaire kunstenaar evenals Kate Greenaway, een kinderboek illustrator,

Het ontstaan van de moderne kerstkaart
De productie van de moderne kerstkaart startte op de in 1893 gehouden World's Columbian Exposition Ś ook bekend als The Chicago World's Fair. Dit was een wereldtentoonstelling, die in 1893 werd gehouden in Chicago ter viering van het feit dat 400 jaar eerder Christoffel Columbus Amerika ontdekte.
De US Post Office verleende Charles Goldsmith een licentie om ge´llustreerde souvenir kaarten van de beurs af te drukken op de Amerikaanse postals. De moderne wenskaart industrie begon kort hierna.
In het begin van 1900 werden bedrijven, zoals Hall Brothers, Inc (later omgedoopt tot Hallmark Cards), American Greetings, Rust Craft en Buzza opgericht.
Rust Craft (Toronto, Canada) werd opgericht door Fred Rust, het was een kleine boekwinkel die zijn eerste kaart drukte in Kansas City, MO in 1906. Van deze kaart wordt aangenomen dat dit de eerste kaart was die ontworpen was om in een enveloppe verzonden te worden.

Andere mooie kaarten uit de periode voor 1900.
Kaart uit eind 18e eeuw. Deze reliŰf uitgesneden kantpapieren kaart heeft bladgoud op de klok en bladeren, fluweel op de bloemen en wat goud glitter als final touch.

Kerstkaart uit duitsland, begin 1900, de voorkant is bedrukt met fluwelen bladeren en vogels. De slee en de klokjes zijn van bladgoud.

De briefkaart als kerstkaart.
De introductie van de briefkaart was verantwoordelijk voor de ondergang van de uitgebreide kerstkaarten uit de victoriaanse tijdperk. In 1907 was de "penny postcard" populair voor het verzenden van de kerstgroeten, en bovendien een makkelijke en goedkope methode.
Penny Postcard: Christmas Card, Oregon Trunk Railroad Bridge and Celilo Rapids, ca.1914. Penny Postcard, Postmarked 1914, "Oregon Trunk Bridge Across Columbia River at Celilo Falls.". "Wishing You a Merry Christmas and Happy New Year". Published by Wesley Andrews, Baker, Oregon. Card is postmarked December 20, 1914. In the private collection of Lyn Topinka.
2 penny postcards verstuurd rond 1910
kaart gemaaakt in 1907

De eerste lichtkaarten
Rond 1899 verscheen de zg. Hold to light cards, waarbij de kaart bestond uit verschillende lagen papier. Als de kaart in het licht werd gehouden verscheen er een extra afbeelding op de kaart, zoals bij de onderstaande kaart goed te zien is.




kaart uit 1905

Hallmark, het ontstaan.
In 1910 stortte Joyce C. Hall zich in de kaartverkoop. In kansas city richte hij de Hall Bros op Hij begon met 2 schoenendozen aan kaarten en al snel ontdekte hij dat er een markt was voor kerstkaarten in een enveloppe. In 1915 bracht hij zijn eerste kaarten uit.
Inmiddels is hallmark een begrip geworden en worden er miljoenen kaarten dagelijks geproduceerd.
Saillant detail is dat Hallmark sinds 1915 alle officiele kerstkaarten voor iedere president van de VS maakte. President Johnson bestelde ooit 40.000 kaarten bij hallmark.



De eerste wereldoorlog.
Bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog ging de productie van de kerstkaarten weliswaar door, maar was op de kaarten een duidelijke verwijzing met de oorlog zichtbaar.
kaart uit 1915  kaart ui 1918   kaart uit 1918  

Kerstkaarten tussen 1920 en 1940.
De periode tussen de twee wereldoorlogen wordt gekenmerkt door overvloed en armoede tijdens de grote recessie. Dit kwam ook terug in de kerstkaarten die gedrukt werden.
Vanaf 1920 worden kerstkaarten massaal geproduceerd. De kerstkaarten zijn zo weliswaar voor een breder publiek verkrijgbaar, maar dit leidt wel tot een afname van de mooie designs en kleine kunstwerken zoals die in het begin van de kerstkaarten te zien waren. De in die periode populaire
art-deco stijl was ook terug te vinden in de kerstkaarten.
1920 1925 1929

Enkelzijdig bedrukte kaarten met een simpel ontwerp en een korte boodschap werden in enveloppes naar familie, vrienden en kennissen verstuurd.
Gedurende de jaren 30 had de grote recessie ook zijn weerslag op de kerstkaarten. De kerstkaarten toonde de veerkracht van de amerikanen.
1930 1930 1930 1930 1932
Gedurende de jaren 30 werd de gevouwen kaart populair. Het voorblad had een artistiek design en een korte boodschap terwijl aan de binnenkant de beste wensen werden neergezet. Veel kaarten staken de draak met de depressie en de armoe van die tijd. Ook waren er vele kaarten met een religieus tintje.

1933 1935 1935 1937 1937
Zeer speciaal waren de kaarten gemaakt van tin of aluminium, die als een soort standaard konden worden neergezet.



De tweede wereldoorlog
De tweede wereldoorlog had een duidelijke impact op de kerstkaarten. De kerstman ondersteunde de soldaten, de amerikaanse vlag kwam vaak terug op de kaarten. Ook werden er persoonlijke groeten als "missing you" gezet op de kaarten.
Maar er waren ook kaarten gemaakt door krijgsgevangenen die zo hun geliefden thuis wilden laten weten dat ze nog leefden en aan hun dachten. De kerstkaart werd ook ingezet als propaganda materiaal om de vijand te demotiveren.
Veel verzamelaars van oude kerstkaarten hebben dan ook veel interesse in deze periode.
an unmarked card from the 40's. The front says The Land of the Free. It opens to read Times may change, The greeting never, Here it is - As good as ever, Merry Christmas, Happy New Year   card with the Statue of Liberty in the foreground. Four United States warplanes fly overhead and buildings with an American flag appear in the background. Metallic gold stars and holly added using thermography. On the inside (not shown) is the Liberty Bell with a red, white and blue ribbon. The verse reads: Not a new wish, but the old one with a new and stronger meaning ... Merry Christmas and a Happy New Year To You! 1943

1945 1940


Kerstkaarten uit een krijgsgevangenen kamp, gemaakt door britse krijgsgevangenen.


Kaart uit een japans gevangenenkamp.
1944
Duitse propaganda kaarten om de geallieerde troepen een het twijfelen te brengen.




Japanse propaganda kaarten, waarbij de japanners vaak gebruik maakte van pin-up girls om de heimwee onder de amerikaanse soldaten aan te wakkeren en de motivatie onder de soldaten te verlagen.

Later werden de kaarten melancholieker.
The card shows an American corporal in a tattered overcoat walking with crutches. His right leg is heavily bandaged. Behind him there is a nighttime holiday scene of snow-covered homes beneath a starry sky. The text on this leaflet is Christmas Eve - All's well - Let us remember one thing...it isn't our war.

De kaarten zagen er normaal uit maar binnenin stonden teksten die de amerikaanse troepen opriepen te stoppen met vechten en terug te keren naar huis.


kaart uit 1944

Kerstkaarten na 1945.

Na de 2e wereldoorlog stond de wereld in het teken van de wederopbouw. Ook in de kerstkaarten was er een verandering waarneembaar. De kaarten werden vrolijker en de kleuren werden feller, terwijl de kaarten ook meer humor bevatten.
Ook persoonlijke kerstkaarten werden populairder waarbij hele families op de foto werden gezet.
    



Beweegbare kaart

kaart uit 1948, rust craft greeting card   1959 

In Nederland werd het versturen van kerstkaarten pas na de 2e wereldoorlog populair.

In de koreaanse oorlog (1950-1953) werd de kerstkaart als propaganda middel gebruikt
En ook hier was het doel de troepen te demotiveren en op te roepen zich zelf over te geven dan wel te deserteren.

 The card unfolds to reveal text at the left reading Whatever the colour, race or creed, all plain folks are brothers indeed. Both you and we want life and peace, if you go home, the war will cease. Demand Peace! Stop the War


Kerstkaarten na 1960.

In de jaren 60 kwamen thema's als vrede en liefde terug in de kerstkaarten.Peace en flowerpower bepaalde in die periode ook sterk het leven en dat was ook terug te vinden in de kerstkaarten. Ook gebeurtenissen als de maanlanding kwamen terug in de kerstkaarten.
Bij de productie van de kaarten werd gebruik gemaakt van goudkleurige folie, relief en embossing. De kaarten kregen wel steeds meer vormen, oa langgerekte vormen.

   In 1967 tekende de illustratrice Denise Holly Hobbie-Ulinskas voor het eerst een fictief meisjesfiguur met de naam Holly Hobbie die in korte tijd zeer populair werd in de Verenigde Staten, maar ook in Europa. Ook dit stripfiguur kwam veelvuldig terug in de kerstkaarten.
     

De kerstkaarten van Holly Hobbie worden nog steeds gedrukt en verstuurd.

Gedurende de vietnam oorlog was de kerstkaart weer een propagandamiddel. De vietnamese troepen (vietcong)maakte veel kerstkaarten die van een goede kwaliteit waren. de kaarten waren smal en moesten gevouwen worden zodat ze in een portemenee bewaard konden worden.





Kerstkaarten na 1970.
In de jaren 70 werd de vaak vlakke en matte lak afwerking van de kaarten vervangen door een glanzende afwerking. De in die tijd populaire kaarten van de Americard" serie van American Greetings en de hallmark kaarten werden veelal met een glanslaag voorzien. Hallmark leverde ook enveloppen met een relief bij de kaarten.
American greeting introduceerde het stripfiguur ziggy, die ook in de kerstkaarten terug kwam. Het toepassen van stripfiguren in kerstkaarten was ook een nieuwe trend, die tegenwoordig nog steeds waarneembaar is. Charlie Brown was een ander stripfiguur uit die tijd die erg populair was.




Daarnaast kwamen ook veel oude winterscenes terug op kerstkaarten, zoals families die de kerstboom aan het versieren waren, of een slede in een winters landschap.

Nieuw was het toepassen van de zogenaamd artwork van de schilderes Anne Marie Trechslin, die vooral bekend was om aar realistische schilderijen van bloemen (oa. terug te vinden in de "Floral Portraits" - series.
  

In 1977 was "Hollie Hobbie" het meest gewilde kerstitem voor kerstkaarten.


Ook de forget me not kaarten werden populair in de jaren 70.
1976  

Het verkopen van kerstkaarten door liefdadigheids instellingen nam ook een toevlucht.
Ook de eerste "groene" kaarten deden hun intrede, Recycled Paper Products, Inc. of Canada produceerde kaarten die van "100% gerecycled papier waren. de kaarten hadden een tweekleurig simpel design en werden voor $1.00 verkocht.



Kerstkaarten na 1980.

De in de zeventiger jaren geintroduceerde trends werden in de jaren 80 voortgezet. populaire karakters uit die tijd werden vaak gebruik bij de kerstkaarten, zoals Max Headroom, Ziggy en Holly Hobbie, en de flintstones.
     


In 1982 werd Strawberyy Shortcake geintroduceerd, een pittig, lief klein meisje.


Ook werd in 1982 de care bears geintroduceerd, een rage die direct aansloeg en ook op de kerstkaarten terug kwam.
  

Ook de bekende vormen en afbeeldingen van kerstkaarten bleef populair in de jaren 80. Victoriaanse afbeeldingen bleven een geliefd item. Ook het gebruik van goud om relief teksten beter tot hun recht te laten komen bleef populair.


Kerstkaarten na 1990
Hallmark, American greetings en Gibson bleven de grootste producenten van kerstkaarten, die overigens in de 90-er jaren niet echt spectaculair veranderen. Victoriaanse thema's en oude afbeeldingen van de kerstman waren populair.
Ook   


Ook werden de kaarten steeds humoristischer, terwijl ook veel cartoons hun weg vonden als kerstkaart,zoals de in de negentiger jaren populaire Gary Larson' s far side waar een obscure blik op kerst en het leven werd weergegeven.
  
Vanaf 1995 worden vooral de Simpsons een populair item voor de humoristische kerstkaart.


In de jaren 90 maakte ook de personal computer een snelle opmars en ontstond de eerste software waarmee mensen hun eigen kerstkaart konden maken en deze afdrukken op hun eigen kleuren printer.
De traditionele drukkers sprongen direct op de nieuwe technologieen in en bedrijven als Hallmark en american greetings boden de consument de mogelijkheid om zelf hun kerstkaarten te laten maken en afdrukken.
Ook de virtuele kerstkaart die verstuurd werd per mail deed snel zijn intrede.
De automatisering deed zijn intrede en dit ging ten koste van de orginele kerstkaart.
De traditionele kerstkaarten werden wel steeds uitgebreider, de automatisering zorgde er ook voor dat kerstkaarten konden worden uitgerust met een muzikaal deuntje.


Kerstkaarten na 2000.
In de 21ste eeuw zette de automatisering zich snel voort. De consument heeft een ruime keuze aan websites waar men hun eigen kerstkaart kan laten maken.
Ook fotodiensten bieden allerlei mogelijkheden aan om kerstkaarten te maken.
Populair zijn ook de programma's waarin men foto's kan importeren in zowel kaarten als filmpjes.
Gelukkig blijft de traditionele kerstkaart een voorname plek innemen als de traditionele kerstgroet die iedereen elkaar toestuurt.

In Nederland werden in 2003 tijdens de kerst- en nieuwjaarsperiode meer dan 210 miljoen kaarten verzonden.


Presidentiele kerstkaarten.
De officiele presidentiele kerstkaarten worden 1915 door Hallmark gedrukt.President Johnson bestelde ooit 40.000 kaarten bij hallmark.
Xmascard president Johnson uit 1967

Eisenhouwer 1991 bush



Bronnen en informatie
Meer informatie is te vinden bij:
http://www.emotionscards.com/museum/xmas.html
http://www.heidendom.nl/sinterklaas.pdf geschiedenis van sinterklaas
http://nl.wikipedia.org/wiki/Kerstmis wiki over kerstmis
http://plantaardigheden.nl/default.htm mer over de betekenis van bepaalde planten.
http://geschiedenisonline.web-log.nl/geschiedenisonline/2005/12/kerstgebruiken_.html
http://www.gouk.com/lordofmisrule/traditions/Christmas_Cards.htm
http://www.livaudaisnet.com/xmas/xmascard01.htm
http://christmasdec25.com/links.asp christmas around the world
http://www.museum.com.ua/project/oldodessa/ant_otkr/ant_otkritki_en_rojd.html oude kaartenn uit de oekraine
http://www.emotionscards.com/museum/history.html